Wall-E: diepzinnige wijsheid in een speelse verpakking

0
232

Af en toe sijpelt er een kwaliteitsproductie uit de studio’s van Hollywood. Een van die juweeltjes is het alweer uit 2008 daterende Wall-E, van Disney Pixar.

De aandoenlijke animatiefilm over het robotje Wall-E start met een vogelvluchtperspectief over een dor en verlaten landschap van een niet nader genoemde metropool. Wall-E is een vuilverwerkingsrobot met een zekere mate van intelligentie en zelfbewustzijn. De robot vult zijn dagen met het bij elkaar schrapen van het overal aanwezige afval en dit samen te persen tot vierkante blokken. Wat er met de mensheid gebeurt is in dit dystopische beeld van de verre toekomst is niet duidelijk, maar uit reclames die nog steeds met enige regelmaat op de grote schermen in de metropool afgespeeld worden krijgen we een idee van de omvang van een catastrofale gebeurtenis in een ver verleden. Ooit heeft Wall-E door zijn makers de programmering gekregen om afval te verzamelen en van de samengeperste blokken ordelijke torens te bouwen ter hoogte van flatgebouwen.

Aan het einde van iedere werkdag trekt de robot zich samen met zijn enige metgezel, een kakkerlak die hij als een huisdier afgericht heeft, terug in zijn onderkomen.
Dit onderkomen is een oud servicevoertuig van de gemeentelijke reinigingsdienst, alwaar de robot voor zichzelf een thuis heeft gemaakt. Wall-E heeft door de tijden heen eigen karaktertrekken ontwikkeld en bezit duidelijk een vorm van nieuwsgierigheid: hij verzameld objecten die hij interessant vind en neemt die mee naar zijn nachtverblijf.
Wanneer een van de onderdelen waar de robot uit is opgebouwd mankementen begint te vertonen weet Wall-E op eigen houtje het euvel te verhelpen en zichzelf te voorzien van een reserveonderdeel. De avonden vult de robot met het kijken naar oude video’s van dansfilms uit de gouden tijden van Hollywood. Uit de subtiele reacties van Wall-E op een liefdesscene in een van deze dansfilms kunnen we opmaken dat Wall-E lijdt aan eenzaamheid en er naar verlangt om zich te verbinden met een levenspartner. ‘s Ochtends rolt een slaapdronken Wall-E naar buiten om zich via zijn ingebouwde zonnepanelen op te laden in de ongenadig fel stralende zon, alvorens aan een nieuwe werkdag te beginnen.

Tijdens deze dag verschijnt er een ruimteschip dat de landing heeft ingezet. Een hevig geschrokken Wall-E kan zichzelf slechts in veiligheid brengen tegen de hete uitlaatgassen van de raketmotoren door zichzelf in te graven. Als hij weer boven de aarde uitkomt blijkt het ruimteschip een wit, eivormig voorwerp achter zich gelaten te hebben. Het eivormig object wordt door het ruimteschip geactiveerd en blijkt de geavanceerde, vrouwelijke robot EVE te zijn. EVE is nog niet goed en wel begonnen met haar verkenning van de omgeving of het ruimteschip vertrekt weer met onbekende bestemming. Kort daarna wordt EVE zich bewust van de aanwezigheid van de kleine afvalverwerkende robot. Na aanvankelijke vijandigheid van EVE uit angst en verbazing van Wall-E uit ontstaat er tussen de beide machines een vriendschap en een latere liefde.
EVE stelt de vraag wat Wall-E z’n taakopdracht is en deze demonstreert hoe hij de stad afspeurt naar het alomaanwezige afval dat hij vervolgens tot blokken perst. Op Wall-E ‘s wedervraag wat EVE’s taakopdracht is volgt een resoluut en afgebeten ‘Geheim!”

Wall-E kijkt toe hoe EVE de wijde omgeving afspeurt naar iets of iemand. Nadat deze de hoop heeft opgegeven te vinden wat ze zoekt neemt Wall-E z’n vriendin mee naar zijn nachtelijke onderkomen. Hij laat haar zijn bonte verzameling zien van gebruiksvoorwerpen die ooit achter gelaten zijn door de mensheid uit een ver verleden.
Ook laat Wall-E zijn laatste trofee zien: een klein plantje dat hij samen met wat aarde in een oude schoen bewaart. Wall-E kan niet vermoeden dat het plantje de eerste vorm van ontkiemde vegetatie is sinds lange tijd in een verder dode, dorre wereld. Bij het zien van de trofee slaat EVE volledig op tilt en neemt de schoen met het plantje op in haar inwendige, waarna ze volledig dichtklapt tot haar oorspronkelijke eivorm. Alleen een knipperend groen licht en een audiosignaal verraden dat EVE nog leeft. Een verbouwereerde Wall-E probeert vervolgens eindeloos alles uit om zijn metgezel uit haar catatonische staat te halen, maar tevergeefs. Tegen de tijd dat Wall-E zich bij de situatie lijkt te hebben neergelegd verschijnt het ruimteschip dat de robot eerder had afgezet weer en dit neemt EVE mee in het vrachtruim van de raket.

Wall-E weet zich nog net vast te klampen aan het opstijgende ruimteschip uit vrees om zijn geliefde EVE voor altijd te verliezen. Vervolgens begint het schip aan een lange reis door het heelal met onbekende bestemming. Uiteindelijk wordt duidelijk dat de reisbestemming het gigantische moederschip Axiom is, een zelfvoorzienende mini wereld ter grootte van een stad. Hier leren we dat de mensheid niet is uitgestorven maar wat ervan resteert zich aan boord van de Axiom bevindt. De mensheid is door de eeuwen heen gedegenereerd tot luie, verveelde dikzakken die zich door het schip verplaatsen op een soort zwevende fauteuils. De passagiers worden op hun wenken bediend door een heel leger aan robots in alle soorten en maten en vullen hun dagen met eindeloos gekwetter via video chats, het consumeren van producten en het eten en drinken van maaltijden en drankjes uit grote bekers. EVE ondertussen wordt via het inwendige transportsysteem van de Axiom naar de brug van het schip gebracht, met in het kielzog Wall-E die bij zijn vriendin wil blijven. Op de brug verblijft de Kapitein, net zo verveeld en met net zoveel overgewicht belast als de rest van zijn bemanning en passagiers. De Kapitein snakt naar een beetje spanning en sensatie in zijn saaie leventje waar hij in iedere wens en behoefte voorzien wordt door het leger van robotdienaren. Zijn compagnon op de brug is de sinistere boordcomputer, bestaande uit een groot stuurwiel met één enkel rood oplichtend oog in het midden, een knipoog naar de moorddadige computer Hal-9000 uit Stanley Cubricks meesterlijke sciencefiction epos ‘2001: A Space Oddesey.’

Via een serie portretten aan de wand van alle kapiteins die door de loop der geschiedenis hebben gediend als gezagvoerder van de Axiom leren we hoe de mensheid langzaamaan is gedegenereerd van personen met normale bouw tot pafferige dikzakken. De nog steeds in een sluimerstaat verkerende EVE wordt door transportrobots afgeleverd bij de Kapitein. Nadat ze weer tot leven is gebracht neemt de Kapitein haar waardevolle vracht in de vorm van het plantje in de schoen in ontvangst. De Kapitein weet zich geen raad met het voorwerp en raadpleegt de archieven. Als kijker leren we dat de aarde ooit onder de enorme consumptiedrang en spilzucht van de mensheid bezweken is en er een operatie gestart was om afvalverwerkende robots het opruimwerk te laten opknappen om de aarde weer leefbaar te maken. Onderwijl zou de mensheid in alle luxe op de Axiom en dergelijke schepen de tijd afwachten tot het opruimwerk geklaard was en het sein kwam dat het veilig was om terug te keren. Dit sein veilig was echter nooit gekomen en de mensheid had al deze tijd als slaven van hun eigen gemakzucht doorgebracht aan boord van het schip. Met enige regelmaat brachten volautomatisch ruimteschepen afkomstig van de Axiom een bezoek aan de aarde waarna sondes als EVE er opuit gestuurd werden om sporen van vegetatie te vinden, als teken dat het aardse ecosysteem zichzelf hersteld had waarna de aarde weer levensvatbaar voor menselijke bewoning zou worden en de mensheid kon terugkeren. Met het arriveren van EVE’s waardevolle vracht was een geheime clausule in werking getreden waarvan alleen de sinistere boordcomputer op de hoogte gebracht werd. De verbolgen Kapitein weet uiteindelijk toch de boordcomputer ertoe te bewegen de boodschap met de gezagvoerder te delen. Het blijkt dat de President van de stervende aarde tot de conclusie was gekomen dat de overconsumptie en uitputting van de aarde te ver gevorderd was en hij verwachtte dat de planeet nooit meer bewoonbaar zou zijn. De opdracht van de president aan de stoïcijnse boordcomputer was dan ook om de mensheid tegen zichzelf in bescherming te nemen en nooit meer te laten terugkeren naar Aarde. Aan boord zouden ze immers alles hebben om te overleven.

De Kapitein ziet in dat een waarachtig menswaardig bestaan meer inhoudt dan overleven en op alle wenken bediend worden door het leger aan robot dienaren. Hij moet noodgedwongen de strijd aangaan met de weigerende boordcomputer en na de overwinning op de machine wordt er een koers uitgezet richting Aarde. We zien vervolgens hoe het gigantische schip aanmeert in een aanlegsteiger die in een ver verleden ooit gebouwd was voor de wederkeer van de mens. Waggelend van het overgewicht en niet gewend aan de aardse zwaartekracht verlaten een met stomheid geslagen Kapitein en in zijn kielzog de passagiers, EVE en Wall-E het schip en zetten voor het eerst in eeuwen weer voet op Aarde. De film eindigt met een serie afbeeldingen in oud-Egyptische grafische stijl waarin we leren hoe de mensheid zich langzaamaan weer de kunst van het ontginnen van land en bebouwen van akkers eigen maakt en gaandeweg het overgewicht inruilt voor normale proporties, terwijl ondertussen Peter Gabriel’s ‘Down to Earth’ klinkt.

Wall-E is een zeldzaam mooie animatiefilm met voor de kleintjes genoeg vermaak, maar voor de volwassen kijker een diepzinnige boodschap die de makers ons klaarblijkelijk willen meegeven: een volwaardig mensenleven bestaat niet uit overleven, zelfs niet in een luxe omgeving waarbij gemak de mens dient, maar juist lef, inzet, doorzettingsvermogen en risico’s nemen geven het leven zin en inhoud. Een tweede boodschap is die van het zuinig zijn op moeder Aarde, met haar verbonden blijven via de ecologische landbouw en dit laten prevaleren boven afhankelijkheid van technologie.