Nationalisme en de Belgiëkwestie (deel 7)

0
370

In het vorige deel is de reeks geëindigd in 2019, bij de meest recente verkiezingen. In dit deel wordt de draad weer opgepakt tot aan de dag van vandaag.

La fin de la Belgique

Na de val van de regering-Michel door uittreding van de N-VA omtrent het Marrakeshpact, kwamen al snel nieuwe verkiezingen in zicht. De regering-Michel ging vanaf december 2018 als demisionnair kabinet verder tot de vorming van een nieuwe regering. Dat het vormen van deze federale regering opnieuw lang op zich zou laten wachten, had wellicht al voorspeld kunnen worden, als er een blik geworpen word op de recente geschiedenis van België op het politieke vlak. De nieuwe verkiezingen vonden plaats op 26 mei 2019, en er vonden duidelijke verschuivingen plaats aan beide zijden van de taalgrens.

Enkele punten van de kritiek die ik uitte op de N-VA in het vorige deel van deze artikelenreeks werden (en worden) vrij breed gedragen in Vlaams-nationalistische kringen. Dit leidde tot een verschuiving vanuit de N-VA richting Vlaams Belang. De N-VA zakte van 33% naar 26%, maar bleef in zetelaantal de grootste partij van zowel Vlaanderen als België in zijn geheel. De nederlaag kon dus als vrij licht ervaren worden.

De grote winst die Vlaams Belang pakte, was echter de gebeurtenis die het meest impact had op de media aan beide kanten van de taalgrens. Na de slechte uitslag van 2014 steeg de partij naar 18% van de stemmen, en werd de op 1 na grootste partij. Het totale Vlaams-nationalistische blok (in België vaak aangeduid als de ‘V-partijen’) kwam uit op 44%, het beste resultaat ooit. Dit maakte de gevestigde orde en haar media, zacht gezegd, heel nerveus. Kranten aan Waalse zijde bijvoorbeeld kopten in grote letters ‘LA FIN DE LA BELGIQUE’ en andere apocalyptische leuzen door deze uitslag. Ondanks dat er geen meerderheid behaald werd, besefte men dat het geduld richting België en de Walen snel op begon te raken.

Uitholling van het midden

Verder was in de verkiezingsuitslag van 2019 ook sprake van een fenomeen dat hier in Nederland en elders in Europa zichtbaar is: het uithollen van het politieke midden, en de verschuiving naar radicalere partijen die niet tot de gevestigde orde behoren. Naast het Vlaams Belang waren de andere winnaars aan Vlaamse zijde Groen en de PvdA (in tegenstelling tot in Nederland is Vlaamse PvdA marxistisch/communistisch). De Groenen wisten van 6 naar 8 zetels te stijgen en de PvdA wist boven de kiesdrempel te scoren en (weer) toe te treden in het Belgische federale parlement. Deze winst was afkomstig uit voornamelijk de sp.a en Open-VLD.

De drie gevestigde partijen aan Vlaamse zijde (sp.a, Open-VLD en CD&V) konden in 2014 samen op 45 zetels rekenen. In 2019 was dit aantal gedaald naar 33, ofwel een verlies van de absolute meerderheid in Vlaanderen. Dit betekende dat een beroep op de ‘ouderwetse’ coalities op Vlaams en federaal niveau onmogelijk werden.

Aan Waalse zijde was vrijwel dezelfde dynamiek aanwezig, behalve dat de verschuiving alleen vanuit het midden naar links plaatsvond: de grote winnaars aan Waalse zijde waren Ecolo (groenen) en communisten (PTB), die samen 30% van de zetels wisten te vergaren. De traditionele partijen aan Waalse zijde (PS, MR, cdH) leden allen verlies aan eerstgenoemde partijen, ook al bleven PS en MR met respectievelijk 25% en 20% van de stemmen de grootste partijen aan Waalse zijde. Nationalisme is electoraal gezien geen relevante beweging aan Waalse zijde.

Onmogelijke federale regeringsvorming

Combineer de genoemde electorale trends aan Vlaamse en Waalse zijde, en het wordt op federaal niveau een schier onmogelijke puzzel. De gevestigde orde houdt het liefst beide flanken buiten regeringsdeelname, maar heeft daar in beide taalgebieden geen meerderheid voor. Dan is de vraag welke partijen van buiten de gevestigde orde erbij getrokken worden. De Groenen lijken daarvoor de gekozen kandidaat in de media.

Er werd in de eerste maanden van informeren vooral gesproken over een paars-groene coalitie, waarin groenen, socialisten, liberalen aan Vlaamse en Waalse zijde samen zouden werken. Nu kon deze optie op slechts 76 van de 150 zetels rekenen, een minieme meerderheid. Komisch genoeg is deze optie helemaal van de baan, omdat Emir Kir, een Turk die politicus is voor de Waalse PS in Brussel, uit de partij gezet is door zijn banden met de Turkse Grijze Wolven. De volksnationalistische argumenten schrijven zichzelf bij dergelijke voorvallen.

Men zag in België dat deze theoretische coalitie van 6 partijen geen meerderheid meer bezat, dus werd geprobeerd om er nog een partij bij te voegen. De Waalse christen-democraten willen door hun verloren verkiezing helemaal niet meedoen in een regering. Vervolgens werd vooral aangedrongen bij de CD&V, de Vlaamse christen-democraten. Dit was ook om ervoor te zorgen dat Vlaanderen zichzelf beter vertegenwoordigd zag, aangezien paars-groen slechts 30 van de 89 Nederlandstalige zetels bezet. Een dikke minderheid in Vlaanderen. CD&V wil echter niet aansluiten bij een dusdanig linkse regering, en klampt zich voornamelijk vast aan de N-VA.

De N-VA, de grootste partij van Vlaanderen en België, komt in dit hele proces opmerkelijk genoeg weinig aan het woord. De richting van het formeren in België lijkt gedicteerd te worden door de Waalse PS, die niets te maken wil hebben met de N-VA. De agenda’s staan dan ook vrijwel dwars op elkaar: waar N-VA door middel van een confederaal systeem de geldstroom naar Wallonië stop wil zetten, ziet de PS deze graag doorgaan. Voorstellen van de N-VA op het gebied van staatshervormingen zijn voor de PS onbespreekbaar.

Toch lijkt een coalitie die deze twee partijen bevat nodig, als er nog iets gemaakt moet worden van deze verkiezingsuitslag. Bij uitsluiten van de N-VA komt er hoe dan ook geen meerderheid aan Vlaamse zijde tot stand, aangezien regeren met Vlaams Belang of de PvdA al helemaal uit den boze is voor de gevestigde partijen. De N-VA en de PS hebben echter nog nooit samengewerkt op federaal niveau, en dat lijkt ook nu niet te gebeuren.

Hoe nu verder?

Op het moment dat ik dit artikel schrijf (28 februari 2020) is het 274 dagen geleden dat de verkiezingen gehouden zijn. Vlamingen en Walen staan voor de zoveelste keer in de geschiedenis lijnrecht tegenover elkaar op het politieke toneel. Het Vlaams-nationale blok is groter dan ooit, terwijl Wallonië alleen maar linkser stemt. De blokkade lijkt compleet, en er heerst een zekere radeloosheid in Belgische media die je zelden in ziet in de Nederlandse politiek.

Vlaams Belang roept al een paar maanden om nieuwe verkiezingen, en is inmiddels ook een petitie gestart om daad bij woord te voegen. Dit zou hen niet slecht uitkomen, uiteraard: de meest recente peiling plaatst Vlaams Belang op 27% in Vlaanderen, wat hen de grootste partij zou maken in zowel Vlaanderen als België [1]. Dit is ook automatisch de reden waarom de rest van de Vlaamse politiek bepaald niet op een nieuwe verkiezingsronde zit te wachten, ondanks dat de puzzel die voor hen ligt hen al acht volle maanden bezig heeft gehouden zonder einde in zicht.

Een ander interessant gegeven is dat de gewesten er op zichzelf allang in geslaagd zijn om regeringen te vormen. In het Vlaamse parlement heeft men de vorige coalitie vervolgd tussen N-VA, CD&V en Open-VLD. In Wallonië en Brussel was men ook na een paar maanden al klaar met informeren en formeren. Het probleem ontstaat pas wanneer de twee volkeren er met elkaar uit moeten komen op federaal niveau. Op zichzelf zijn beide volkeren prima in staat om een succesvol democratisch proces te bewerkstelligen.

De onderwerpen die onder de portefeuilles van de gewesten vallen, zijn dus alweer opgepakt, terwijl men deze op het federale niveau ondertussen door moet schuiven met een demissionair kabinet. De twijfelachtige eer om leiding te geven aan dit rompkabinet met 38 van de 150 zetels is aan Sophie Wilmès, de eerste vrouw en Jood [2][3] aan het roer van België. De enige taak die dit kabinet heeft is de maandelijkse goedkeuring van de begroting, totdat een volwaardig kabinet weer de draad oppakt. Dit lijkt echter voorlopig niet te gebeuren.

Belgische institutionele blokkade

Politiek in België is een fascinerend iets om naar te kijken vanaf de andere kant van de noordgrens. Het maanden durende schaakspel van de partijen bij een onmogelijke coalitievorming zoals nu zorgt voor meer vermaak dan een fictief werk als House of Cards zou kunnen leveren. Het is ook een unieke situatie in het Westen: een Europees volk dat zich als gevolg van een opmerkelijke historische gebeurtenis in 1830 nog steeds los probeert te maken van een andere Europees volk, terwijl het zelf de meerderheid is in het ontstane kunstmatige land.

De poging tot zelfbestuur vanuit nationalistische hoek wordt echter tegengewerkt door de vele clausules die zich inmiddels hebben geworteld in het Belgische politieke systeem en haar grondwet. De zogeheten ‘grendels’ waardoor er voor grote communautaire beslissingen aan beide zijden van de taalgrens een meerderheid moet zijn om actie te ondernemen, werkt hen tegen. Waarom zou Wallonië toestemming verlenen om Vlaanderen te laten gaan, als zij zo profiteren van de huidige situatie?

Ook is de indeling en toewijzing van federale kamerzetels zeer ongelijk verdeeld, en is een Vlaming minder waard dan een Waal in politieke zin. De meest recente verkiezingen bieden een goed voorbeeld: de Vlaamse en Waals-Brusselse Groenen hebben praktisch evenveel stemmen gehaald in 2019 (413.836 en 416.452), maar de Vlaamse Groenen krijgen 8 zetels, en de Waals-Brusselse Groenen 13. Een verschil van meer dan 50% in zetels bij vrijwel exact hetzelfde aantal stemmers! Ander voorbeeld: waar Vlaams Belang vorig jaar na N-VA de meeste stemmen wist te pakken (810.177), viel deze met zijn 18 zetels onder de 23 zetels van de PS, die slechts 640k stemmen wist te pakken. Vlaamse minderwaardigheid zit institutioneel vastgeroest in het Belgische systeem.

De (niet-)democratische uitweg

Dergelijke cijfers zijn op democratisch vlak niet goed te praten. Dit maakt het plaatje van de democratische uitweg ook ingewikkelder. Waar ik in het vorige deel de nadruk legde op een meerderheid van de Vlaams-nationalistische partijen in Vlaanderen, zou dit op federaal niveau eigenlijk nergens toe leiden. In de Belgische grondwet zitten inmiddels zoveel scheve anti-Vlaamse clausules ingebouwd, dat een absolute meerderheid slechts een symbolisch richtpunt is. Echter zou dit de bal wel aan het rollen kunnen brengen voor een buiten-grondwettelijke ontmanteling van België.

Een recent artikel in Doorbraak [4] met de passende titel ‘Nood breekt grondwet’ wordt ook ingegaan op de uitweg voor Vlaanderen, zij het dat een confederaal systeem daar als een eventueel eindproduct wordt genoemd. De dynamiek wordt goed beschreven: Vlaanderen en Wallonië drijven verder uit elkaar, wat hervorming nodig maakt, maar daarnaast zorgt de uiteendrijving voor extra moeilijkheden om die hervorming op grondwettelijke wijze door te voeren. Men haalt daar ook aan dat België in 1830 door middel van revolutie, bepaald niet grondwettelijk, tot stand is gekomen. Het artikel beaamt dat de volkswil, wanneer die in overweldigende mate bij de Vlamingen aanwezig is, iedere grondwet doet omvallen indien deze in de weg staat.

De geinterviewden zien daarin wel een democratisch symbolisch teken in een absolute meerderheid van N-VA plus Vlaams Belang in Vlaanderen. Dat lijkt toch de hefboom die nodig is om Vlaamse onafhankelijkheid van de grond te tillen.

Conclusie

Zeven delen heeft het geduurd om deze korte geschiedenis van Vlaams nationalisme en de Belgiëkwestie te beschrijven. Er heerst in mijn gesprekken met nationalistische Vlamingen een zeker optimisme over de huidige situatie: Vlaamse nationalisten scoren goed op politiek gebied, buiten de politiek is er in Vlaanderen op nationalistisch vlak veel te beleven, en België loopt op federaal gebied (weer) vast. Het is ook 190 jaar na het ontstaan van deze kunstmatige staat wel mooi geweest.

Voorlopig is dit het laatste wat ik zal schrijven over België. Mijn vurige wens en hoop is dat het volgende dat ik over België moet beschrijven haar uiteindelijke implosie is, en we vooruit kunnen kijken naar een Groot-Nederland dat strekt van Winschoten tot Kortrijk, en de gedeelde geschiedenis van Nederlanders en Vlamingen kunnen hervatten die in 1830 is onderbroken.

Marcus

1: https://www.hln.be/nieuws/binnenland/de-grote-peiling-vlaams-belang-stijgt-tot-ongekende-hoogtes-open-vld-afgestraft~aca00406/

2: https://forward.com/fast-forward/433817/sophie-wilmes-belgium-jewish/

3: https://www.haaretz.com/world-news/europe/.premium-belgium-taps-first-ever-jewish-female-prime-minister-1.8051077

4: https://doorbraak.be/nood-breekt-grondwet-confederalisme/