Licht in de duisternis: een antigif tegen Black Friday

In deze donkere maanden dwalen mijn gedachten, al dan niet geïnspireerd door de negatieve berichten over aanslagen in Londen, verwarde mannen in Den Haag en doelloos consumptiegedrag op Black Friday, af naar de ‘donkere’, diepere delen van mijn psyche. Donkere gedachten in een donkere tijd. Een eindtijd, een Kali Yuga of een begintijd, Ragnarok oftwel een tijd van bezinning, strijd en wedergeboorte. Een tijd bij uitstek geschikt om te graven naar een diepere waarheid. Te graven in het door Jung aangeduide, collectieve onderbewuste, de wereld van de Archetypen. Een wereld van mythologie, sagen en verhalen. Een van de verhalen die in deze tijd in mij opborrelde is het einde van het met klassieke Archetypen doorspekte, moderne epos van Tolkien.

Frodo vertrekt aan het einde van ‘The Return of the King’, de slotbeschouwing van de beroemde trilogie ‘The Lord of the Rings’ met de elven naar de ‘undying lands’ om af te reizen naar de elvenwereld. De diepere betekenis achter dit einde heeft mijn psyche vaak bezig gehouden. Vertwijfeld bleven mijn gedachten steeds na het lezen van het boek en het (weer)zien van de film. Tolkien heeft ons een schat nagelaten met ontelbare archetypische queestes. Een zoektocht naar een begin met een einde, dat alsdan, weer een begin inluidt. Donker en licht, ijs en vuur. Een cyclisch pad, dat mede door het lezen van onderliggende mythen en sagen, afgelegd kan worden.

Een van de bekendste sagen uit het Noord-Europese canon waarin Tolkien zijn inspiratie heeft gevonden, is de Arthur-legende. Net als koning Arthur maakt Frodo een reis naar het onbekende. In de Arthur-legende reist de koning af naar Avalon toen hij op sterven lag. Frodo en koning Arthur dalen af naar de ziel, om zo de band met deze in mist gehulde magische wereld te herstellen. In de (post)moderne wereld is de band met de diepere wereld van de ziel doorgesneden, onzichtbaar geworden. In de eerste plaats door het christendom. Het nihilisme dat daarop volgde, vormt de poort (Avalon) naar deze andere wereld. De poort van vertwijfeling, het vagevuur, wordt betreden. De kennis tot de doorgang is vervaagd en moet worden hersteld. Tolkien wijst de lezer in de richting van het juiste pad naar de oude wereld.

Deze mythische elvenwereld is de wereld van de voorouders. In het oud-Noors en midden-Nederlands vinden we het woord ‘alf’, hetgeen terugkomt in het woord ‘alvermannetjes’, hetgeen een ander woord voor kabouter of dwerg is. Een mythisch volk waarvan de diepere betekenis is verbonden met de vroegere bewoners van het land, de voorouders. Volgens sommigen staan deze, vaak als kabouters in de mythologie terugkerende, figuren symbool voor de verbinding tussen de voorouders en het nageslacht. Het zijn representaties voor de kinderen (dwergen) met volwassen trekken, vaak een baard, een teken van wijsheid en ouderdom (de voorouders zelf). Of de kinderen die in een initiatieritueel de ornamenten van de voorouders van een voorouder ‘vinden’ en aantrekken of opzetten. Zoals een helm of een schedel, om daarmee weer (symbolisch) de voorouder te ‘worden’. Een bevestiging van de biologische realiteit. Men is immers, al dan niet gedeeltelijk, genetisch gezien zijn voorouder. Eenieder ‘draagt’ het DNA van de voorouder, hetgeen door een initiatieritueel wordt bevestigd. Voorheen werden de ornamenten van de voorouder ‘gevonden’ of hervonden op een donkere plek, zoals ín de crypte van een hunebed. Een aanvankelijk donkere wereld. Een plek die enkel degenen met het licht kunnen betreden.

Een plaats voorbij Midden-Aarde of Midgard de materiele wereld, opweg naar Niflheim of Nevelheim, de wereld gehuld in nevelen de spirituele wereld, de zetel van de ziel. Een ijswereld, die in contact gebracht moet worden met het vuur. Het vuur van Muspelheim, het licht. Het ijs van Nevelheim en het vuur van Muspelheim brengen de creatie voort, Ymir wordt geboren. De geboorte van de gemengde creatie. Het mannelijke en het vrouwelijke. Hetzelfde licht dat Prometheus, de lichtbrenger, van de Olympische goden stal en aan de mens gaf. Frodo ontvangt daartoe ook op weg naar de ‘Undying Lands’ het Licht van Eärendil of de ‘Phial of Galadriel’. Opdat hij kan zien in de nevel op weg naar de nieuwe bestemming.

Frodo, die gewond is, neemt tot slot de lezer bij de hand om de ziel te betreden. De lezer is de zieke moderne westerse man. Door nihilistisch gedreven consumptiegedrag geleid naar de duisternis, met als grootste dieptepunt Black Fiday. Deze dolende mens moet de zoektocht naar zijn ziel aangaan. Deze laatste reis van Frodo symboliseert de weg die de lezer moet inslaan. De Lord of the Rings verwordt, met deze eindstrofe, tot het nieuwe evangelie (van het Grieks “τό εὐαγγέλιον” – de ‘goede boodschap’) van de 20e– en 21e-eeuwse Noord-Europese mens. De blijde boodschap van de verlichte. Tolkien bracht ons de lichtbrenger, de nieuwe Prometheus, in de vorm van Frodo. Opdat de ontwaakte westerse mens weer kan zien in het duister.

Götzendämmerung

4 thoughts to “Licht in de duisternis: een antigif tegen Black Friday”

  1. Leerzaam artikel. Kan de schrijver wat meer zeggen over het doorsnijden van de band met de ziel door het christendom, hoe is dat in zijn werk gegaan?

    1. Geachte lezer, dank voor uw vraag. In mijn bijdrage heb ik getracht de verwevenheid van de voorouder en de in mist gehulde onderdelen, de onderbewuste delen, van de psyche te benadrukken. Het christendom heeft de poort naar deze onderdelen van de ziel doen vervagen. Alhoewel het christendom niet een algehele vernietiging van de band met de ziel voorstaat, geldt dat wel voor de band met de voorouder. Er is heel wat te zeggen over het filosofische en mythologische framework dat het Nieuwe Testament ons geeft. Echter, dat framework staat enkel in verbinding met de Europe ziel, het Europese DNA c.q. de Europese etnos voor zover het framework voortkomt uit het collectieve Europese (onder)bewustzijn. Denk hierbij aan de leer van de Stoa en de Hellenistische/Katholieke idee achter logos, en de verdere ontwikkeling van het christendom zoals vormgegeven door de Europese theologen (bijv. Hiëronymus van Stridon en de Scholastici zoals Thomas van Aquino). Etnos (ἔθνος) en Logos (λόγος) zijn in zoverre inherent verbonden in mijn optiek. Zonder Etnos, geen Logos en vice versa. Hoewel Logos, ook wel Dharma in de Vedische / Proto-Indo Europese traditie dus werd voortgezet onder de christelijke theologen/filosofen. Ontbrak de band met de voorouder, de Etnos Het is nu aan ons om deze twee pilaren van de psyche met elkaar te verbinden.

    2. Geachte lezer, dank voor uw vraag. In mijn bijdrage heb ik getracht de verwevenheid van de voorouder en de in mist gehulde onderdelen, de onderbewuste delen, van de psyche te benadrukken. Het christendom heeft de poort naar deze onderdelen van de ziel doen vervagen. Alhoewel het christendom niet een algehele vernietiging van de band met de ziel voorstaat, geldt dat wel voor de band met de voorouder. Er is heel wat te zeggen over het filosofische en mythologische framework dat het Nieuwe Testament ons geeft. Echter, dat framework staat enkel in verbinding met de Europe ziel, het Europese DNA c.q. de Europese etnos voor zover het framework voortkomt uit het collectieve Europese (onder)bewustzijn. Denk hierbij aan de leer van de Stoa en de Hellenistische/Katholieke idee achter logos, en de verdere ontwikkeling van het christendom zoals vormgegeven door de Europese theologen (bijv. Hiëronymus van Stridon en de Scholastici zoals Thomas van Aquino). Etnos (ἔθνος) en Logos (λόγος) zijn in zoverre inherent verbonden in mijn optiek. Zonder Etnos, geen Logos en vice versa. Hoewel Logos, ook wel Dharma in de Vedische / Proto-Indo Europese traditie dus werd voortgezet onder de christelijke theologen/filosofen. Ontbrak de band met de voorouder, de etnos. Het is nu aan ons om deze twee pilaren van de psyche met elkaar te verbinden.

  2. @Piet Hein ik denk dat de schrijver bedoeld heeft dat de katholieke veroveraars de authentieke kennis, traditionele gebruiken en rituelen rondom voorouder-verering, en de Kosmologie rondom dood en reincarnatie, zoals ook vervat in verschillende verhalen in de Edda, heeft verwoest.

    Hiervoor in de plaats kwam de vrij simpele en dogmatische leer van hemel en hel, schuld en zonde, begrippen die tot die tijd eigenlijk niet bestonden en niet passen bij de Indo-Europese ziel. Om nog maar te zwijgen over de wijze waarop de Christenen deze breuk met de eigen traditie hebben uitgevoerd, zoals het vermoorden van duizenden Saksen en Balten, het omhakken van de Irminzuil en vernietiging van talloze andere heiligdommen en tempels.

    Niettemin moeten we de kracht zoeken in onze gemeenschappelijke Europese cultuur en ons ras, en gezamelijk strijden tegen de gevaren van hedentendage. De eenheid die is ontstaan door het Christendom heeft ons mogelijk gered van de vernietiging door hordes uit het Oosten, zoals de Mongolen en de Turken. Het is nu niet de tijd voor discussies wie nu gelijk heeft, christenen of heidenen. De katholieke kerk heeft begrepen dat heidendom niet geheel verwoest kan worden en heeft vele heidense tradities overgenomen. Blanken kunnen het beste van deze geloofssystemen combineren en toepassen in hun leven.

Reacties zijn gesloten.