Filmanalyse: Oblivion

0
271

De loopbaan van Tom Cruise
Eerlijk gezegd hebben films met Tom Cruise in de hoofdrol mij nooit zo kunnen raken. Mij bekruipt steeds het gevoel dat Cruise slechts een uitvergrote versie van zichzelf speelt, bij een verder eenvoudige verhaallijn (toegegeven: meestal wel een mooie vrouwelijke tegenspeelster). Ik breng in herinnering Top Gun, Vanilla Sky, Knight and Day, de Mission Impossible-reeks en de draak van een film Cocktail. Maar er zijn uitzonderingen, The Color of Money, A Few Good Men en Jerry Maguire zijn ontegenzeggelijk goede films. Iedere Hollywood-ster dient eens in zijn loopbaan een tribuut te brengen aan de meesters van Hollywood, hetgeen Cruise deed door de rol van kolonel Claus von Stauffenberg in Valkyrie te vertolken. Mogelijk was het een late hersteloperatie voor het buitengewoon gewaagde Eyes Wide Shut, een film over de seksuele escapades van de elite. Tom Cruise heeft verder in verschillende science fiction films gespeeld. De meest interessante is wel Oblivion, waar deze beschouwing aan is gewijd.

De productie van Oblivion
Oblivion was oorspronkelijk bedoeld als een zogeheten ‘graphic novel’, in goed Nederlands een beeldroman. We kennen allemaal de Amerikaanse stripverhalen, ‘comics’, waarin superhelden als Batman, Superman, Wonder Woman, Spider-Man en de X-Men figureren. Beeldromans hebben doorgaans een hogere literaire waarde en worden gekenmerkt door een hoogwaardige productie van tekeningen. De maker van Oblivion, eerst beeldromanschrijver, later regisseur en co-producent van de film heeft een voorliefde voor oud science fiction werk. Oblivion is vooral geïnspireerd door films uit de jaren ‘70 van vorige eeuw.

Walt Disney Pictures wist in 2010 de rechten van Oblivion te kopen, na flinke concurrentie te hebben ondervonden. Het bedrijf was eerder betrokken bij de productie en distributie van een eerdere film van Kosinski, te weten Tron: Legacy uit 2010. Walt Disney Pictures was echter uit op een familievriendelijke film, waarop ze de rechten in de verkoop deden en de film werd overgekocht door Universal Pictures, die een meer volwassen versie van het script accordeerde. De film vond in Universal Pictures een groot filmbedrijf, die geld wilde investeren onder de voorwaarde dat een grote Hollywood-ster de hoofdrol zou krijgen, wat Tom Cruise werd. Anderzijds zijn de vier betrokken productiemaatschappijen allen betrekkelijk kleine studio’s. Ondanks het grote geld heeft de film ook de allure van een onafhankelijke, niet-Hollywood film.

Verhaal
LET OP: Vanaf hier wordt de film inhoudelijk onthuld
Het begin van de film, met een uiteenzetting van het verhaal treft u hier:

Thema’s in Oblivion
(Zijns)vergetelheid
Van Jack Harper (de rol van Cruise) en zijn medeofficier Victoria Olsen wordt iedere 5 jaar het geheugen gewist. Beiden zitten aan het einde van hun vijfjarige cyclus. Ze hebben dusdanige successen geboekt dat ze van ‘Mission Command’, dat zetelt op het ruimtestation Tet, als beloning af mogen reizen naar Titaan, de grootste maan van Saturnus, waar het merendeel van de mensheid woont na de allesverwoestende oorlog met de buitenaardse ‘Scavengers’. Victoria kijkt er naar uit om te vertrekken, Jack is er van overtuigd dat aarde nog steeds zijn thuis is. Hij wordt in toenemende mate geplaagd door herinneringen en dromen van een leven met een vrouw in New York. Jack verwoordt zijn twijfels over de inhoud van zijn geheugen als volgt: “Is het mogelijk een plaats te missen waar je nooit bent geweest, een tijd te missen die je nooit hebt beleefd?”

We kunnen een klassieke man-vrouwrol waarnemen in de interactie tussen Jack en Victoria. Jack is technisch onderlegd, gebruikt geavanceerde wapens om zich te verdedigen tegen vijanden, bezit een zekere speels brutale neiging om de door ‘Mission Command’ opgelegde regels ruim te interpreteren of te overtreden en gaat iedere dag op avontuur middels het besturen van een vehikel dat bekend staat als het ‘Bubbleship’: een futuristische en technologisch vernuftige kruising tussen een VTOL-vliegtuig en helicopter. Victoria is veel meer een taakbewuste communicatieofficier. Ze wil haar werkzaamheden keurig afronden en kijkt ernaar uit om over twee weken af te reizen naar Titaan. Victoria is gedisciplineerd, houdt zich aan de regels, onderhoudt het contact met ‘Mission Command’ en geeft orders door aan Jack. Ze onderhoudt het onderzoeksstation waar het duo gestationeerd is en bereidt maaltijden. Gaandeweg de film wordt duidelijk dat Victoria het onderzoeksstation zelden, mogelijk nooit heeft verlaten wanneer Jack aan haar voorstelt om “voor we vertrekken, eens mee te gaan op een reis.” Antwoorden doet Victoria niet, ze trekt Jack het zwembad in, verkerende in een toestand van erotische opwinding, leidend tot een kus, die onderbroken wordt door de herinnering van Jack aan een andere vrouw.

Muzikale omlijsting van de film werd verzorgd door het Franse M83.

Jack verwoordt haar mentale toestand als volgt: “De vragen die ik stel, stelt zij niet, de dingen waarover ik mij verwonder, laten haar koud.” Daarentegen antwoord Victoria op een vraag van Jack of zij weleens herinneringen of dromen heeft: “Het is onze taak om niet te onthouden, weet je nog?”

Voor Jack zijn herinneringen de reden om op onderzoek uit te gaan, om te verkennen wat het waarheidsgehalte is van zijn gedachteninhoud. Victoria ziet herinneringen louter als hindernis op weg naar Titaan en volhardt in haar doel om de missie succesvol te beëindigen en te beginnen aan een nieuw leven. Het is op dit moment in de film nog niet duidelijk wie van het duo gelijk heeft.

Illusie en misleiding
Na meerdere pogingen wordt Jack gevangen genomen door een groep ‘Scavengers’. Hij wordt ondervraagd en getest. Het wereldbeeld van Jack stort kort in wanneer de ‘Scavengers’ na enige tijd hun maskers afdoen, hun vocoder uitzetten en ze overgebleven mensen blijken te zijn. De vrouw over wie Jack al die tijd droomt, Julia, blijkt zijn eigen vrouw te zijn en bovendien nog in leven. Ze vertellen Jack dat het pyramidevormige ruimtestation Tet de thuisbasis is van een buitenaardse kunstmatige intelligentie (verder in de tekst voor het schrijfgemak Tet genoemd, red.), die zich door middel van een simulatie voordoet als ‘Mission Command’. Deze heeft de maan grotendeels vernietigd, waarop de aarde verzwolgen werd door natuurrampen en er een nucleaire oorlog uitbrak onder de mensen. Jack Harper, Julia Harper-Rusakova en Victoria Olsen waren voor hun geheugen gewist werd luchtmachtpiloten die op een ruimtemissie waren gezonden om de Tet te vernietigen. De missie mislukte, Jack en Victoria werden gevangen genomen, veelvuldig gekloond door de Tet en geherprogrammeerd om gehoorzame uitvoerders te zijn van de missie van de Tet: Het verzamelen van de grondstoffen van de aarde en vernietiging van de mensheid. Julia kon ontsnappen maar zweeft daardoor al tientallen jaren rond in hyperslaap. De herinneringen van Jack zijn voor hem een gevecht om zijn mentale ketens af te werpen. Wanneer Jack samen met zijn vrouw Julia afreizen naar Victoria om hun nieuwe kennis aan haar voor te leggen verwoordt Victoria haar gevoelens als volgt: “Ik wil het niet weten!”. Ook vervalt ze in kift en jaloezie richting Julia, die haar dromen op een leven met Jack op een niet-bestaande Titaankolonie voor haar ogen afnemen. Victoria wordt uiteindelijk vermoord door een van de ‘drones’: Geavanceerde zwevende gevechtsplatforms die worden aangestuurd door de Tet.

Het behoeft nauwelijks uitleg dat we hierin de situatie uit het dagelijks leven kunnen herkennen. Overconsumptie van goederen en diensten, overvraging van de aarde, de illusie van importantie van triviale zaken en een vals narratief ter misleiding om blanken gevangen te houden in een voor hen vijandige status quo. Wat we voorheen de Matrix noemden kunnen we net zo goed Oblivion noemen: een staat van vergetelheid, een onbewust-zijn over wat er gaande is in de wereld.

As en tempels
Jack reist samen met de leider van de ‘Scavengers’, Malcolm af naar de Tet met een kernkop. Voor de veiligheid heeft hij zijn vrouw Julia naar een afgelegen plek op aarde gestuurd. De Tet vertrouwt al snel de intenties van Jack niet. Na een vraag-en-antwoordspel mag Jack echter afreizen naar het hart van de Tet. Jack vertelt de Tet wat hij geleerd heeft. Ook haalt Jack de Lays of Ancient Rome van T.B. Macaulay aan wanneer hij het volgende citeert: “Hoe kan een man eervoller sterven dan in het aanzicht van een angstaanjagende overmacht, dan voor de as van zijn vaderen en de tempels van zijn goden?”. De Tet reageert slechts smalend met de volgende uitspraak: “Ik heb je gecreëerd, ik ben jouw God.”

Jack en Malcolm laten de kernkop uiteindelijk afgaan, ondanks een tegenoffensief van de Tet middels drones. Het gehele ruimtestation, Jack, Malcolm en de Tet incluis, wordt volledig opgeblazen. Daarmee lijkt het verhaal teneinde te komen.

Drie jaar later zien we Julia en een dochter. Ze hebben een huis gebouwd op de afgelegen, idyllische en groene plek waar ze door de overleden Jack naartoe waren gestuurd voor hun veiligheid. Het is op dat moment dat een kloon van Jack, zijn geheugen terug verkregen en in volle bewustzijn, het erf oploopt en herenigd wordt met Julia en hun dochter. Laat dit de meest belangrijke boodschap zijn voor alle vijanden van de blanken: “We zijn niet gedimd door de tijd, niet gebonden door de dood.”

Onze eeuwige wederkeer is nakende.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here


4 + = 9