De dans van de nar

2
803

Hoe is het de grote rijken vergaan, als het einde van hun tijd naderde? Tijdperken van expansie en voorspoed duren nooit voor eeuwig. Er komt een moment dat zelfs de grootste beschavingen ten onder gaan. Het verval komt van binnenuit en nestelt zich in de verschillende lagen van de samenleving, waar het steeds sterker om zich heen grijpt. Bij de ene samenleving mondt dat uit in revolutie, bij de andere samenleving in een uitnodiging tot het veroverd worden door een ander rijk of uitheemse stammen. In onze eigen tijd richten we onze pijlen op migratie, op afbrokkelende familiewaarden, financiële elites, vijandige volkeren, corruptie of sektarische stromingen binnen wereldreligies, maar noch deze factoren op zichzelf, noch de som van hen tezamen, zijn de oorzaak van verval. Het zijn slechts symptomen.

Om dit uit te leggen door middel van een metafoor, kunnen we ons een gecompliceerd materiaal voorstellen. Zoals een gecompliceerd materiaal zijn functie verliest wanneer het uit elkaar valt, zo valt ook een maatschappij uit elkaar. Dit uit elkaar vallen van de maatschappij vindt gewoonweg plaats wanneer een bindende factor verzwakt of corrupt wordt. In historisch grote rijken zoals het Romeinse, zien we dat dit gebeurt wanneer de aristocratie corrumpeert. Koningen die eerst goden op aarde waren, vervallen tot ongedisciplineerde mannen die zich laten leiden door de lusten van het leven. Dit centrum van de maatschappij verliest zijn zwaarte, waardoor de rest van de onderdelen steeds meer stuurloos wordt. Het proces versterkt zichzelf continu, zodat elk onderdeel in steeds kleinere onderdelen wordt opgedeeld. Dit staat ook wel bekend als atomisering. Het gecompliceerde materiaal valt uit elkaar in de grondstoffen waaruit het bestond. Deze grondstoffen vallen steeds verder uit elkaar totdat er slechts een hoopje atomen overblijft.

Daarbij moeten we ons richten op het innerlijk van dit proces. Doordat het centrum van de maatschappij vervalt, zien we een disbalans ontstaan. Metafysisch kunnen we dit vertalen als een grotere uitwijking naar een ‘zijn’ en ‘niet zijn’, naar dat wat ‘is’ en dat wat ‘niet is’. Onze maatschappij draait bijvoorbeeld enerzijds op emotie, maar reduceert anderzijds alles tot cijfers en grafieken. Alles wat in de plus gaat, kan even hard in de min schieten. Dit noemen we ook wel de wereld van tegenstellingen.

In de persoonlijkheid van de mens kunnen we tijdens de atomisering ook verschillende tegenstellingen tegenkomen. Mensen identificeren zich bijvoorbeeld met één aspect van hun karakter. Dit kan bijvoorbeeld geaardheid, religie of afkomst zijn. Iemand kan helemaal opgaan in zijn geaardheid en aan de gaypride mee doen, zichzelf alleen identificeren als een blanke of zichzelf als islamiet identificeren. Maar anderzijds ontkennen mensen ook compleet het concept van ras, zijn ze atheïstisch als de pest (en zijn daar vervolgens verrassend religieus in) of moeten we ook doen alsof geaardheid helemaal niks speciaals is.

Het zijn allemaal afwijkingen die al ontdaan zijn van hun diepere betekenis. Hoe een Germaan zich vroeger identificeerde, betekende veel meer dan hoe een blanke zich hedendaags identificeert. Laat staan wat het betekende voor de aristocratische families binnen de Germaanse, Noordse, Romeinse of Griekse beschavingen! We hebben vandaag slechts te maken met oppervlakkige handelingen of stempels, zonder de waarde ervan te kennen. Dat is zelfs dezelfde reden waarom ons Sinterklaasfeest afbrokkelt. Waarom vieren we het? Wat vieren we? Waar komt het vandaan? Wat betekent het feest? De traditie is slechts een geritualiseerd residu van wat ooit een onlosmakelijk aspect van ons leven was. Maar nu het openlijk wordt aangevallen vragen we ons op een gegeven moment af: wat proberen we eigenlijk te verdedigen? Jammer genoeg vragen we niet ver genoeg door, want we zouden nog eens op mooie inzichten kunnen komen.

Om terug te komen op het verval in de maatschappij kunnen we kijken naar de verschillende lagen in onze maatschappij. In gemeenschapsvorm kan men de gevolgen van atomisering zien aan de verloedering van fatsoensnormen en onderling wantrouwen. Op maatschappelijk niveau is het proces waar te nemen door een wildgroei aan kleine politieke partijen, een compromisloosheid, ongebreidelde begeerte, identiteitspolitiek en dreigend anarchisme. Dat laatste fenomeen zien we bijvoorbeeld in de V.S. gebeuren en vinden we op kleinere schaal terug in verschillende Franse steden.

De symboliek voor onze tijd kunnen we terugvinden in mythologieën. Het van oorsprong Arische/Indo-Europese hindoeïsme is gezien zijn uitzonderlijk goed bewaard gebleven Traditie een prachtig instrument om onze eigen tradities beter te begrijpen. In het hindoeïsme bijvoorbeeld wordt onze huidige ‘tijdsgeest’ belichaamd door de demon Kali. In de Traditie is het een incarnatie van een Goddelijkheid (Vishnoe). Zij belichaamt zowel het leven als de dood en kan gezien worden als het verwoestende en scheppende. Dit kennen we hier ook wel als Loki, een aspect van de Alvader. Om een nieuwe tijd in te luiden is vernietiging nodig. Dit hoort bij de cyclus van het leven waar de dood een onderdeel van vormt. Onze plichten, oorspronkelijk gebonden aan een kastensysteem en geregeerd door een aristocratie, verzaken we steeds meer doordat de aristocratie vervalt. Mensen worden compleet stuurloos en vergeten wie ze zijn en wat ze moeten doen. In de Bhagavad Gita, hoofdstuk 4,7-8 staat het gevolg hiervan als volgt beschreven door Krishna, een incarnatie van de Godheid:

“Telkens wanneer plichten worden verzaakt en plichtsverzuim toeneemt…, dan manifesteer ik mijzelf. Ter bescherming van de goeden en ter vernietiging van de kwaden, word ik, om rechtvaardigheid te herstellen, tijdperk na tijdperk geboren.”

De cultuur implodeert zichzelf, omdat de atomisering een noodzakelijke chaos betekent. Persoonlijke onrust is maatschappelijke onrust, maatschappelijke onrust is politieke onrust. We kunnen de huidige onrust en ontwrichting in onze samenleving daarom zien als een dodelijke dans van onze tijdsgeest. Elke chaos en elke rimpeling die ons tegemoet komt is een symptoom van het Kali-Yuga, het tijdperk van Kali, ook wel bekend als het Ragnarrok in de Noordse mythologie. Dit is geen plotselinge eindtijd met meteoren en nucleaire oorlogen, maar een proces dat plaatsvindt. De Godin Kali wordt in dat aspect vaak dansend afgebeeld, als een belichaming van het vrouwelijke. Het vrouwelijke is symbolisch voor het veranderlijke, verwoestende en scheppende. Deze aspecten zien we terug in Loki die in staat is te veranderen van gedaante. Bovendien zien we in Loki het verloop van onze tijdsgeest doordat hij steeds extremer wordt in zijn streken, zoals we bij de dood van Baldr kunnen zien.

Archetypisch, dus met betrekking tot ons diepste collectieve onbewuste, bepaalt Loki dus de structuurvorming van onze geest. De inhouden kunnen verschillen per cultuur, maar het symbool manifesteert zich steeds opnieuw als een uiterlijke projectie van ons innerlijk. We kennen hem bijvoorbeeld als de Joker in verschillende Hollywood films en kunnen het zien als een steeds op panischere wijze verstopt schaduwbeeld. Dat wil zeggen, dat onderdeel van onszelf dat we niet willen zien, maar daardoor steeds prominenter naar voren komt. Het is bijvoorbeeld lijden waarvoor we willen schuilen, maar wel de ham op ons brood. Het is ras dat niet bestaat, maar wel het hoofdonderwerp vormt van bijna elk debat. Het is milieuvriendelijk doen hier, maar de veroorzaakte vervuiling elders negeren. Het is je tolerant voordoen naar de mensen, maar je op intolerantie funderen. Het is de hoop op een betere toekomst, als antigif voor de hopelosheid van de huidige situatie. Zijn de tegenstellingen zichtbaar? Is hun aard zichtbaar?

Om het nog even simpel te houden (in de toekomst zullen we met dit onderwerp ver de diepte in duiken) staat onze tijd dus in het teken van chaos en atomisering. Dit maakt het tevens mogelijk om onder het mom van veiligheid de controle steeds verder uit te breiden en de wanorde naar eigen belang te gebruiken. Eenzelfde proces, maar op andere schaal, zien we gebeuren in situaties als Syrië of Oekraïne. Het verschil ligt hem echter wel in het type verval. Het verval van het tijdperk van Loki is een diep proces in ons onderbewuste en is alomvattend, terwijl de chaos in landen als Syrië en Oekraïne van louter politieke aard is.

Elke vorm van onwenselijke (reactionaire) eendracht wordt de kop in gedrukt. Voor de oppervlakkige geest is dit niet te zien, omdat voor hem alleen de uiterlijke fenomenen de realiteit vormen. Dat zijn de media, radio, publieke opinies, sociale verwachtingen en de kuddementaliteit. Opportunisme voert echter de boventoon. Waar bijvoorbeeld eerst communisten de grote reden waren voor overheidscontrole, werden dat later de moslimextremisten, gevolgd door het rechtsextremisme en nepnieuws.

De controle zal echter weinig doen. Het is een opportunistische reactie vanuit elitaire kring, waarin ogenschijnlijk iets voorkomen moet worden wat niet te voorkomen is: De einddans van Kali, het tijdperk van Loki, het materialisme in de samenleving, de chaos en goddeloosheid. De chaos is een allesomvattende kracht die niemand spaart in de verwoesting die zij met zich meebrengt. Aan de andere kant zorgt het spirituele verval ervoor dat de mens zijn diepgang verliest. De mens veronderstelt niks meer dat groter is dan hemzelf en denkt dat hij het centrum van het heelal is. Hij probeert uit arrogantie en onwetendheid de omgeving te structuren volgens zijn eigen maatstaven. Hij robotiseert zichzelf, buigt voor zijn eigen uitvindingen en schept een tijd van kwantiteit, tegenover een tijd van kwaliteit. Maar vergeet niet, dat vanuit de kwantiteit een nieuwe kwaliteit herboren wordt. Zo zal het altijd gaan.

Kalki

2 COMMENTS

  1. Uitstekend. Geef die vent die dit geschreven heeft een microfoon met luidspreken boven op een hoge berg.

Comments are closed.