27 februari 1942: De Slag in de Javazee

1
48

Vandaag is het 75 jaar geleden dat een eskader onder leiding van Karel Doorman slag leverde tegen de Japanners in de Javazee.

‘Ons Indië’, zo noemden we onze kolonie, het huidige Indonesië. Dichters roemden de groene archipel als de ‘Gordel van Smaragd’. Maar in 1942 dreigt ons Indie te worden overrompeld door de Japanners.

Op 27 februari vaart in de zee ten noorden van het eiland Java een geallieerd eskader: vier kruisers en negen jagers. Hun commandant: Karel Doorman. Hij heeft het bevel gekregen de oprukkende Japanse invasievloot aan te vallen en ‘deze aanvallen voort te zetten tot de vijand vernietigd zou zijn’.

Portrait_of_Karel_Doorman_as_lieutenant-commander
Karel Doorman

Doorman is er niet gerust op. Hij kent de sterkte van de Japanse vloot. Ze zijn veel moderner en beter bewapend. Zijn eenheid is een samenraapsel van wat er nog over is van de geallieerde vloot na de vernietigende Japanse overwinningen in de maanden ervoor. Sommige schepen zijn zwaar beschadigd. De Nederlandse kruisers, de ‘Java’ en Doormans vlaggeschip, de ‘De Ruyter’ zijn gelukkig modern, maar de meeste andere schepen hebben de Eerste Wereldoorlog nog meegemaakt.

Doorman wordt bijna wanhopig door de slechte communicatie tussen de schepen. Ze komen uit vier verschillende vloten, en ze hebben niet eens een gemeenschappelijk seinboek. Dit betekent Doorman zijn schepen niet in een goede formatie kan leggen. Eigenlijk is de enige tactiek die hij kan toepassen dat de andere schepen zijn vlaggeschip volgen. Hij heeft maar een sein dat duidelijk is voor iedereen. Een sein dat hij kan doorgeven met zijn seinlamp: ‘All Ships – follow me’. In de verhalen over de slag later wordt dit vertaald als het beroemde: ‘Ik val aan – volg mij’. Niet letterlijk juist, maar het geeft Doormans instelling precies weer.

Doorman moet de Japanse invasievloot aanvallen, maar hij heeft geen idee waar deze is. Er zijn maar een paar verkenningsvliegtuigen, en ook met deze is de communicatie moeizaam. Doorman is zelf een enthousiast vliegenier. Hij zag het belang in van vliegtuigen voor de marine. Den Haag vond het echter allemaal te duur. Doorman vaart nu dus min of meer blind. Hij patrouilleert met zijn schepen al dagen constant op zee. Hij is doodop, net als zijn bemanning, maar hij gunt zich geen rust.

Doorman weet dat hij moet aanvallen. Hij weet dat hij met volle vaart op de vijand af moet varen. De kanonnen van de Japanners dragen een stuk verder dan de zijne. Dus alleen als hij dichtbij genoeg kan komen bij de vijand heeft hij een kans zelf doel te treffen. Alleen de aanval geeft nog een kleine kans op redding. Doorman wordt daarom, zo schrijft men laten, de meest aanvalsbeluste, offensief ingestelde man van de marine.

Dan rond vier uur doemt ineens de vijand op. Doorman geeft direct het commando ‘volle kracht vooruit’. Een enorm vuurgevecht volgt. Het grootste sinds de slag bij Jutland in de Eerste Wereldoorlog. Verschillende Japanse schepen worden getroffen. Maar om vijf uur wordt de Britse kruiser Exeter zwaar beschadigt, en vlucht. De Japanners vuren twee keer een enorm torpedosalvo van 92 torpedos af. De Nederlandse jager Kortenaer wordt getroffen en breekt in stukken. Het hele eskader raakt in verwarring. Doorman geeft het sein. Het enige sein dat werkt: ‘Ik val aan, volg mij’.

De tweede stormloop op de Japanners levert verschillende treffers op, maar de jager Electra gaat verloren. Doorman breekt het gevecht af onder dekking van een rookgordijn. Maar hij geeft niet op. Zijn bevel is de aanval.

Doorman maakt een omtrekkende beweging. Hij hoopt de Japannners te verrassen in het duister van de nacht. De Amerikaanse jagers verlaten plotseling zijn eskader op eigen intiatief. De Britse jager Jupiter loopt op een zeemijn. Doorman heeft nog maar vier schepen over, maar hij zet de aanval door. ‘Ik val aan – volg mij’.

Ze komen bij toeval langs de opvarenden van de gezonken jager Kortenaer. De meeste bemanningsleden hebben zich weten te redden en dobberen nu al urenlang rond in vlotten. Onverwacht komen de restanten van de geallieerde vloot in zicht: vier kruisers in lijn, met voorop Doormans vlaggeschip. Opnieuw op zoek naar de Japanse vloot passeerden ze rakelings, en in volle vaart, de bemanning van de Kortenaer. Voor de drenkelingen werd, zoals tevoren was afgesproken, niet gestopt. Op volle kracht vooruit naar de vijand. ‘Ik val aan – volg mij’.

Om elf uur stuiten ze weer op de Japanners. Een lang vuurgevecht volgt, in het duister en op grote afstand. Dan lanceren de Japanners weer een enorm torpedosalvo. De twee Nederlandse kruisers worden getroffen en hun munitiekamers ontploffen. Meer dan duizend bemanningsleden komen hierbij om. De twee overgebleven schepen vluchten. Karel Doorman leeft nog, maar als zijn mannen hem komen halen om naar de reddingsboten te gaan, weigert hij. Hij wil zijn schip, en vooral zijn mannen, niet verlaten. Hij blijft hen trouw, volgens de oude zeemanseer. Hij stelt zijn eer boven zijn leven. Met zijn mannen gaat hij in het ijskoude water, naar de bodem van de oceaan.

Doorman had een bijna hopeloze opdracht, maar hij bleef vastberaden en hij was bereid zijn leven te geven voor ons land. Zijn leven loopt tragisch af, maar hij heeft ons een voorbeeld gegeven van moed. Doorman is niet meer, maar zijn geest leeft in ons voort. Laten wij hem eren, en onszelf moed inspreken bij onze moeilijke strijd voor ons volk. Opdat zijn offer niet vergeefs is geweest. ‘Ik val aan – volg mij!’.

 
Alle afbeeldingen zijn afkomstig van wikimedia.org

1 COMMENT

  1. Even in those days the politicians did not listen to military men when good advice was given.
    “Hij zag het belang in van vliegtuigen voor de marine. Den Haag vond het echter allemaal te duur.”

    Typical!

Comments are closed.